ⓘ Эрон

Саршумории умумии нуфус ва маскани Эрон

Саршумории умумии нуфус ва маскани Эрон бузургтарин саршуморӣ аст ки дар ин кишвар анҷом мегирад. ин саршуморӣ ҳар даҳ сол як бор бо ҳадафи таъини мушаххасоти ҷамъиятии кишвари Эрон тавассути маркази омори Эрон анҷом мегирифт аммо аз соли 1385 ба баъд ҳар панҷ сол анҷом мегирад.

Калот (Эрон)

Калот шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Калот, дар Устони Хуросони Разавӣ, воқеъ дар Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 6529, дар 1.661 оила буд.

Файзобод (Эрон)

Файзобод (форсӣ: فيض آباد ‎ шаҳр ва пойтахти Шаҳристони Маҳ Валот, дар Устони Хуросони Разавӣ, воқеъ дар Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи он 14.721 нафар, дар 3.827 оила буд.

Анор, Эрон

Анор - шаҳр ва маркази Шаҳристони Анор, ки дар Устони Кирмони, Эрон воқеъ аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 43.585 нафар буд. "Анор" дар забони форсӣ ба маънои анор аст.

Давлатобод (Эрон)

Давлатобод - шаҳр ва маркази Шаҳристони Завеҳ, Устони Хуросони Разавӣ, воқеъ дар Эрон аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 8740 нафар, дар 2334 оила будааст.

Акбаробод (Эрон)

Акбаробод ё ҳамчунин ба забони румӣ чун Akbarābād-e Kavār - як шаҳраки хурд дар ҷануби Эрон, дар Устони Форс, Шаҳристони Кевор аст. Мутобиқи барӯйхатгирии аҳолӣ, дар соли 2006 шумораи аҳолӣ 5.837 нафар буд.

                                     

ⓘ Эрон

Эрон - кишваре форсизабон дар ҷануби ғарбии Осиё ва дар минтақаи Ховари Миёна.

Номи расмии он Ҷумҳурии Исломии Эрон ва пойтахташ Теҳрон аст. Паҳноварии ин кишвар 1 648 195 км мураббаъ 18-ум дар ҷаҳон аст ва бар пояи саршумории соли 2016 дар ин кишвар 80 629 882 тан бошанда буда ва ҳарсола зиёда аз 1 млн. тан бар шумори бошандагонаш меафзояд.

Эрон дар шимол бо Арманистон, Ҷумҳурии Озарбойҷон ва Туркманистон, дар шарқ бо Афғонистону Покистон ва дар ғарб бо Туркия ва Ироқ Курдистон марзи заминӣ дорад. Ҳамчунин дар шимол дар Баҳри Каспий ва дар ҷануб дар Халиҷи Форс ва Баҳри Уммон марзи дарёӣ дорад. Ин се дарё аз муҳимтарин манотиқи истихроҷи нафту газ дар ҷаҳон ҳастанд.

Низоми сиёсии Эрон бар пояи Қонуни Асосии мусавваби 1979 бознигарии 1989 поярезӣ шудааст. Болотарин мақоми расмии Эрон пас аз инқилоби соли 1979, Вилояти фақиҳ аст, ки акнун дар ихтиёри Саид Алӣ Хоманаӣ аст. Ислом дини расмӣ ва ташаюъ мазҳаби расмӣ ва форсӣ забони расмии Ҷумҳурии Исломӣ аст. Эрон ҳамчун сарзамин ва миллат пешинае кӯҳан дорад ва яке аз таърихитарин кишварҳои ҷаҳон ба шумор меравад.

Эрон аз барои ҷой гирифтан дар минтақаи миёнии Авросиё ҷойгоҳе роҳбурдӣ дорад. Ин кишвар аз аъзои Созмони Миллали Муттаҳид, Созмони Конфаронси Исломӣ, ОПЕК ва ЭКО аст. Эрон қудрате минтақаӣ дар ҷанубу ғарбии Осиё аст ва аз барои доштани санъати нафт, санъати кимиёнафтӣ ва гази табиӣ ҷойгоҳи муҳимеро дар иқтисоди ҷаҳонӣ барои худ ба даст овардааст.

                                     

1. Таърих

Куҳантарин ёдкард аз ҷойноми Эрон дар "Авесто" ба гунаи "Airyanəm vaējah vaŋhuyå dāityayå" нигошта шуда ки баргирифта аз номи мардуми ҳиндуэронии бостон - "arya" аст. Дар порсии бостон ин ҷойном "*aryānām waiǰah" будааст ва дар порсии миёна "Ērān-wēz" гаштааст ва дар адабиёти суғдӣ низ ба гунаи "Aryānwēžan" омадааст. Дигар бор ин ҷойном дар "Авесто" ба гунаи "airyanəm dahyunəm" - "деҳаҳои ориёиҳо" омада ки "деҳа" дар инҷо ба маънии "сарзамин" ва "кишвар" аст.

Дар замони подшоҳии Ҳахоманишиён 550 - 327 пеш аз милод истилоҳи "Aryānam Dahyunam" ҷояшро ба истилоҳи "Aryānam Xšaθram" - "подшоҳии ориёиҳо" дод ва дар замони подшоҳии Ашкониён 250 п.м. - 224 м. ин сарзаминро "Aryānšaθr / Aryānšahr", яъне "Ориёншаҳр" – "подшоҳии ориёиҳо" мехонданд ва "шаҳр" дар инҷо ба маънии "подшоҳӣ" ва "кишвар" аст ки ҳануз ҳам дар вожаҳои "ҳамшаҳрӣ" ва "шаҳрванд" бар ҷой мондааст.

Дар замони подшоҳии Сосониён 224 - 651 м. ин сарзаминро "Erānšahr" мехонданд, ки баргирифта аз истилоҳи авестоии "Airyānam Xšaθram", яъне "подшоҳии ариёҳо", буд. Дувокаи авестои "ai" дар забони порсии миёна "е" мегаштааст ва порсии тоҷикӣ ҳамин вижагиро нигаҳ доштааст.

                                     

1.1. Таърих Тамаддунҳои нухустин

Ёфтаҳои бостоншиносон пешинаи тамаддунҳойи нухустин дар Эронро ба 6000-7000 соли пеш мерасонад. Аз ин тамаддунҳо, метавон тамаддуни Ҷируфт, тамаддуни Сиялк, ва тамаддуни Шаҳри сӯхта -ро ном бурд. Ҳамчунин, аз 5000 соли пеш, тамаддуни Элом дар ҷанӯби ғарбии Эрон падидор шуд. Дар ҳазораи дуввуми пеш аз милод, Ориёиҳо вориди сарзамини Эрон шоданд. Аз миёни ақвоми Ориёӣ, Модҳо 700 пеш аз милод, ҳукумати бузурге дар ғарбу шимоли Эрон барпо карданд.

                                     

2. Сиёсат ва ҳукумат

Ҳасан Руҳонӣ бори аввал 3 августи соли 2013 дар интихоботи президентӣ пирузӣ ба даст оварда Раиси ҷумҳурӣ шуд ва то соли 2017 дар ҳамин вазифа буд. Бори дуввум 19 майи соли 2017 дар интихоботи президентӣ тахминан 57% овозҳоро соҳиб шуд ва ҳоло Раиси Ҷумҳурии исломии Эрон аст.

                                     

3. Иқтисодиёт

Дар тайи 30 соли гузашта ҷамъияти 36 миллионаи Эрон ба 80 млн афзоиш пайдо карда ва нахустин мавҷи ин насли нав ба бузургсолӣ расидааст. Дар асоси оморњои расмӣ нархи бекорӣ ба 22 фисад расидааст, аммо бархе ба гуфтаи Раиси Ҷумҳурии пешин Муҳаммад Хотамӣ рақами онро ба 12.2 фисад баровард мекунанд. "Солона 700 нафар ҳазор ба бозори кори шадиди фишори бекорӣ рӯ ба рӯ мешавад, сатҳи бекори дар тайи солҳои 1974-2004 аз 7% ба 50% расидааст. Ва замоне нархи бекори 3% ва гоҳе 16% будааст. Дар ҳоле ки заминаҳои бидеҳкории хориҷӣ, ин рақам барои муддатҳо сифр буда, вале гоҳ чунон афзоиш ёфтааст, ки давлатро бо буҳрон рӯ ба рӯ кардааст. Хусусисозӣ, роҳе аз иқтисоди мутакко ба нафт ва ҳамгом шудан бо иқтисоди ҷаҳонӣ онӣ пешниҳодҳоест, ки аз сӯйи таҳлилгарон барои беҳбуди вазъи иқтисодии Эрон матраҳ мешавад. Вобастагиҳои ғайриқобили нефтӣ, барномарезии иқтисоди Эронро ҳамвора шикананда кардааст. Барномаи давлати Эрон ин аст, ки вобастагиҳои нефтиро, ки 80фисади даромадҳои арзии давлатро ташкил медиҳад, коҳиш диҳад, аммо ҳар гуна талоше барои хориҷ кардани даромадҳои нефтӣ ба маънои он аст, ки даромадҳои молиётї чанд баробар шавад. Дар ҳамин росто, давлат иқдом ба иҷрои тарҳи ҳадафманди ёронаҳо намудааст. Пас аз солҳо, саноати Эрон зерпӯши як риштаи қонунҳои ҳимоятии давлат фаъолият мекунад ва агар дар баробари фишорҳои рақобатии ҷаҳонӣ қарор гирад, мумкин аст, бисёре аз фаъолияти корхонаҳо қатъ гардад ва сатҳи бекорӣ боз афзояд. Дар солҳои мухталиф Эрон рушди иқтисодии гуногунеро таҷриба кардааст. Бар пояи гузориши сандуқи байналмилалии пулсоли 2009 рушди иқтисодии Эрон ба 1.1 расида ин рақам соли 2010 ба 1.4% расидааст, ки пас аз Қазоқистон камтарин нархи рушди иқтисодиро дар байни кишварҳои минтақа доштааст. Бар пояи пешбинии сандуқи байналмилалии пул нархи рушди Эрон дар соли 2011 ба сифр нузул мекунад ва дар соли 2012 ба 3% мерасад.

Тибқи эъломи Бонки Ҷаҳонӣ захираи арзии Эрон дар соли 2010 ба 100 млрд расида ва тибқи эъломи раиси Бонки марказии Эрон дар соли 1389 2010 захираи тилоӣ Эрон ба ҳисоби миёна ба 1350 доллар аст. Ҳамчунин иқтисодӣ эълом кард, заҳоири Эрон ба ҷуз тило дар соли 2009 81 млрд доллар будааст. Саноат Умдатарин саноати пешрафтаи Эрон иборат аст аз: саноати нефт, газ, петрошимиё, фулод, нассоҷӣ, шимиё, ғизоӣ,мошинсозӣ, нерӯгоҳсозӣ, электрикӣ ва электроникӣ ва ғайраҳо…. Саноати дастии муҳим Эрон аз қабилї: фарш ва қолин, гилембофӣ, ҷоҷимбофӣ, минбаткорӣ, хотамкорӣ, сафолгарӣ, оинакорӣ, мискорӣ….



                                     

4. Мардум

Аксари мардуми Эронро форсҳо ташкил медиҳанд, зиёда аз 55 миллион тақрибан 65%. Баъди форсҳо аз рӯи шумора озариҳо мебошанд, ки қариб 10 % мардуми Эронро ташкил медиҳанд, яъне қариб 7 миллион. Боқии мардуми Эрон: аз курдҳо, луру, мозандариҳову, тату, талишҳо ва дигарон иборатанд. Тамоми мардуми Эрон форсиро медонанд ва ҳатто озариҳо дар хона ҳам ба форсӣ гуфтугӯ мекунанд. Забони форсӣ яке аз 7-умин забоне мебошад, ки дар ҷаҳон бо ин забон 225 миллион мардум Порсигӯ ҳарф мезанад. Форсӣ аз 3 гӯиш иборат мебошад: форсӣ, тоҷикӣ ва дарӣ. Танҳо ба гӯиши тоҷикӣ 45 миллион порсигӯ гуфтугӯ мекунанд. Дар Эрон 80 миллион, Тоҷикистон 8.5 млн ва Афғонистон 30 миллион ҳама порсигӯ ҳастанд.

Аз рӯи омори "Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ"

Дар охири соли 2016, аҳолии Зрон 80 629 882 наф. танро дар бар мегирифт. Соли 2016 аҳолии Зрон тахминан 1 008 013 тан зиёд шудааст, афзоиши солонаи аҳолӣ 1.27 % ташкил додааст.

Вазъи демографии Эрон дар соли 2016:

  • Даргузашт: 373 427 тан
  • Мардҳо: 40 889 977 тан баҳодиҳӣ ба 31 декабри соли 2016
  • Таваллуд: 1 443 544 наф.
  • Занҳо: 739 905 тан баҳодиҳӣ ба 31 декабри соли 2016
  • Ҳолати афзоиши аҳолӣ: 1 070 118 тан
  • Афзоиши аҳолӣ дар натиҷаи муҳоҷират: - 62 105 тан
маориф
                                     
  • Саршумории умумии нуфус ва маскани Эрон форсӣ: سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران бузургтарин саршуморӣ аст ки дар ин кишвар анҷом мегирад. ин саршуморӣ
  • Кишвари Эрон аз 31 устон иборат аст: Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи Устонҳои Эрон дорад Устон
  • Калот, дар Устони Хуросони Разавӣ, воқеъ дар Эрон Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 6529, дар 1, 661 оила буд. Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон
  • Валот, дар Устони Хуросони Разавӣ, воқеъ дар Эрон Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи он 14, 721 нафар, дар 3, 827 оила буд. Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон
  • Кирмони, Эрон воқеъ аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 43.585 нафар буд. Анор дар забони форсӣ ба маънои анор аст. Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон
  • Завеҳ, Устони Хуросони Разавӣ, воқеъ дар Эрон аст. Дар саршумории соли 2006, аҳолии он 8740 нафар, дар 2334 оила будааст. Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон
  • чун Akbarābād - e Kavār форсӣ: اکبرآباد - як шаҳраки хурд дар ҷануби Эрон дар Устони Форс, Шаҳристони Кевор аст. Мутобиқи барӯйхатгирии аҳолӣ, дар
  • Ақвоми кишвари Эрон - ба ақвом, сокинони дар кишвари Эрони муосир маскунбуда дохил мешаванд. Сохторӣ қавми Эрон бар асосӣ китоби наваштаи Ярвонад Иброҳимиён
  • Инқилоби Эрон дар соли 1357 ҳиҷрӣ хуршедӣ 1979 мелодӣ машҳур ба инқилоби исломӣ ки бо мушорикат руҳониён, бозориён, аҳзоби сиёсии мухолиф, равшанфикрон
  • Рашт форсӣ: رشت гил. رشت - яке аз шаҳрҳои Эрон ва маркази устони Гелон аст.
  • мусаллаҳи Ҷумҳурии Исломии Эрон форсӣ: نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران аз чаҳор ниҳоди ҷудогона ба номҳои Артиши Ҷумҳурии Исломии Эрон Сипоҳи Посдорони Инқилоб


                                     

Шаҳристони Мишгиншаҳр

Шаблон:Infobox settlement Шаҳристони Мишгеншаҳр - шаҳристон дар устони Ардабели, Эрон аст, ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар соли 1385, ҷамъияти он 156.141 нафар будааст. Маркази ин шаҳристон шаҳри Мишгеншаҳр аст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Чобаҳор

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Чобаҳор - бахш дар шаҳристони Чобаҳор, дар Устони Сестону Балӯчистон, воқеъ дар Эрон аст, ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар соли 1385, аҳолии он 113.154 нафар будааст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Абяк

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Обяк - бахш дар шаҳристони Абяк, воқеъ дар Устони Қазвин дар Эрон аст, ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар соли 1385, ҷамъияти он 68350 нафар будааст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Бӯинзаҳро

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Бӯинзаҳро - бахш дар шаҳристони Бӯинзаҳро, воқеъ дар Устони Қазвин дар Эрон аст, ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар соли 1385, ҷамъияти он 49649 нафар будааст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Чардовал

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Чардовал - номи бахш дар шаҳристони Чардовал, воқеъ дар Устони Элом дар Эрон аст, ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар соли 1385, ҷамъияти он 41034 нафар будааст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Галугоҳ

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Галугоҳ - номи бахшӣ дар шаҳристони Галугоҳ, воқеъ дар Устони Мозандарон дар Эрон аст ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар Сали 1385, ҷамъият он 26694 нафар буда аст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Рамшир

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Рамшир номи бахшӣ дар шаҳристони Рамшир, воқеъ дар Устони Хӯзистон дар Эрон аст ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар Сали 1385, ҷамъият он 36022 нафар буда аст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Долоҳу

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Долоҳу - номи бахшӣ дар шаҳристони Долоҳу, воқеъ дар Устони Кирмоншоҳ дар Эрон аст ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар Сали 1385, ҷамъият он 21734 нафар буда аст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Нур

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Нур - номи бахшӣ дар шаҳристони Нур, воқеъ дар Устони Мозандарон дар Эрон аст ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар Сали 1385, ҷамъият он 57530 нафар буда аст.

                                     

Бахши марказии шаҳристони Равансар

Шаблон:Infobox settlement Бахши марказии шаҳристони Равансар - номи бахшӣ дар шаҳристони Равансар, воқеъ дар Устони Кирмоншоҳ дар Эрон аст ки бар асоси Саршумории маркази омори Эрон дар Сали 1385, ҷамъият он 36864 нафар буда аст.